किशोर वैज्ञानिक प्रोत्साहन योजना (Kishore Vaigyanik Protsahan Yojana, KVPY)

किशोर वैज्ञानिक प्रोत्साहन योजना (KVPY)

किशोर वैज्ञानिक प्रोत्साहन योजना (KVPY) हा मूलभूत विज्ञान क्षेत्रातील अभ्यास आणि संशोधनासाठी विद्यार्थ्यांना प्रोत्साहन देणारा राष्ट्रीय स्तरावरील फेलोशिप कार्यक्रम होता. हा कार्यक्रम भारत सरकारच्या विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विभागाने (Department of Science and Technology – DST) सुरू केला आणि त्यासाठी निधी उपलब्ध करून दिला.

या योजनेचा मुख्य उद्देश मूलभूत विज्ञान विषयांमध्ये विशेष आवड, गुणवत्ता आणि संशोधनाची क्षमता असलेल्या विद्यार्थ्यांना ओळखणे आणि त्यांना विज्ञान क्षेत्रात संशोधनात्मक करिअर करण्यासाठी प्रोत्साहित करणे हा होता.

योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे

KVPY योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे होती:

1. संशोधनाची क्षमता आणि आवड असलेल्या विद्यार्थ्यांची ओळख करणे.
2. विद्यार्थ्यांना त्यांची शैक्षणिक क्षमता विकसित करण्यासाठी आणि योग्य संधी मिळवून देण्यासाठी मदत करणे.
3. विद्यार्थ्यांना विज्ञान क्षेत्रात संशोधनात्मक करिअर करण्यासाठी प्रोत्साहित करणे.
4. देशाच्या संशोधन आणि विकासासाठी उत्कृष्ट वैज्ञानिक प्रतिभेचा विकास करणे.

निवड प्रक्रिया

KVPY अंतर्गत विद्यार्थ्यांची निवड करण्यासाठी IISc (Indian Institute of Science), Bengaluru येथे विशेष समित्या आणि तज्ज्ञ गट स्थापन केले जात होते.

प्रथम विद्यार्थ्यांचे अर्ज तपासले जात आणि त्यानंतर देशातील विविध केंद्रांवर अभियोग्यता चाचणी (Aptitude Test) घेतली जात होती.

अभियोग्यता चाचणीतील कामगिरीच्या आधारे पात्र विद्यार्थ्यांची मुलाखतीसाठी (Interview) निवड केली जात होती. मुलाखत ही निवड प्रक्रियेतील अंतिम टप्पा होती.

फेलोशिपसाठी विद्यार्थ्यांची अंतिम निवड करताना अभियोग्यता चाचणी आणि मुलाखतीतील गुणांचा विचार केला जात होता.

थोडक्यात

KVPY चा मुख्य उद्देश:
विद्यार्थ्यांमध्ये मूलभूत विज्ञान आणि संशोधनाची आवड निर्माण करून देशासाठी भविष्यातील उत्कृष्ट वैज्ञानिक तयार करणे हा होता.