महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांसाठी विविध शैक्षणिक व आर्थिक सहाय्याच्या योजना राबविण्यात येतात. त्यामध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना आणि ज्ञानज्योती सावित्रीबाई फुले आधार योजना या विद्यार्थ्यांसाठी महत्त्वाच्या योजना आहेत.

विद्यार्थ्यांनी अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित योजनेची पात्रता, आवश्यक कागदपत्रे आणि अंतिम तारीख अधिकृत पोर्टलवर तपासणे आवश्यक आहे.

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना ही पात्र विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या काळात निवास, भोजन व इतर शैक्षणिक गरजांसाठी आर्थिक सहाय्य देण्याच्या उद्देशाने राबविण्यात येते.

2026-27 मध्ये नूतनीकरण (Renewal) अर्जाची प्रक्रिया सुरू करण्यात आली होती. उपलब्ध जिल्हा माहिती कार्यालयाच्या सूचनेनुसार पोर्टलवर अर्ज स्वीकारण्यास 1 ऑगस्ट 2026 पासून सुरुवात झाली होती आणि Renewal अर्जाची अंतिम तारीख 30 सप्टेंबर 2026 अशी नमूद करण्यात आली होती.

तसेच, ज्या तालुक्यात शासकीय वसतिगृह उपलब्ध नाही, अशा ठिकाणी पात्र विद्यार्थ्यांचे थेट स्वाधार अर्ज स्वीकारण्याची तरतूद असल्याचेही सूचित करण्यात आले आहे.

स्वाधार योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करताना साधारणपणे पुढील कागदपत्रे तयार ठेवावीत:

• आधार कार्ड
• जात प्रमाणपत्र
• उत्पन्न प्रमाणपत्र
• महाराष्ट्र अधिवास/रहिवासी प्रमाणपत्र
• महाविद्यालयाचे Bonafide Certificate
• चालू शैक्षणिक वर्षातील प्रवेशाचा पुरावा
• मागील परीक्षेची गुणपत्रिका
• बँक पासबुक / आधार संलग्न बँक खाते
• विद्यार्थ्याचा पासपोर्ट आकाराचा फोटो
• आवश्यक असल्यास शासकीय वसतिगृह प्रवेश अर्ज/पावती
• योजनेनुसार आवश्यक इतर कागदपत्रे

2026-27 च्या Renewal प्रक्रियेसाठी उपलब्ध सूचनेमध्ये महाविद्यालयात प्रवेश घेतल्याचा पुरावा (Bonafide Certificate) आवश्यक कागदपत्र म्हणून नमूद आहे.

स्वाधार योजनेचा ऑनलाइन अर्ज

अधिकृत पोर्टल:
स्वाधार/वसतिगृह ऑनलाइन पोर्टल

---

ज्ञानज्योती सावित्रीबाई फुले आधार योजना

ज्ञानज्योती सावित्रीबाई फुले आधार योजना ही महाराष्ट्रातील OBC, VJNT आणि SBC प्रवर्गातील पात्र विद्यार्थ्यांसाठी राबविण्यात येणारी योजना आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाच्या संकेतस्थळावर ही योजना सूचीबद्ध आहे.

या योजनेअंतर्गत पात्र विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षण घेताना निवास व शैक्षणिक खर्चासाठी आर्थिक सहाय्य मिळते.

प्रमुख पात्रता

योजनेच्या पात्रतेनुसार सामान्यतः:

• विद्यार्थी महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा.
• विद्यार्थी OBC, VJNT किंवा SBC प्रवर्गातील असावा.
• विद्यार्थी मान्यताप्राप्त उच्च शिक्षण अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतलेला असावा.
• पालकांचे वार्षिक उत्पन्न निर्धारित मर्यादेत असणे आवश्यक आहे.
• योजनेच्या इतर शासननिर्धारित अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

ज्ञानज्योती आधार योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करण्यापूर्वी खालील कागदपत्रे तयार ठेवणे उपयुक्त ठरेल:

1. आधार कार्ड
2. जात प्रमाणपत्र
3. उत्पन्न प्रमाणपत्र
4. महाराष्ट्र अधिवास प्रमाणपत्र / Domicile Certificate
5. महाविद्यालयाचे Bonafide Certificate
6. प्रवेशाची पावती / Admission Receipt
7. मागील वर्षाची गुणपत्रिका
8. बँक पासबुक
9. पासपोर्ट आकाराचा फोटो
10. आवश्यक असल्यास पालकांचे/पालक-पाल्याचे संबंधित कागदपत्र
11. योजनेच्या पोर्टलवर मागितलेली इतर कागदपत्रे

MahaDBT च्या योजनेच्या ऑनलाइन प्रक्रियेत जात प्रमाणपत्र, उत्पन्न प्रमाणपत्र आणि महाराष्ट्र अधिवास प्रमाणपत्राची माहिती भरावी लागते; तसेच शैक्षणिक पात्रतेची माहिती व गुणपत्रिका संबंधित तपशील आवश्यक असतात.

ज्ञानज्योती आधार योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज

MahaDBT अधिकृत पोर्टल:
MahaDBT – अधिकृत संकेतस्थळ

Login:
MahaDBT Student Login

---

अर्ज करण्यापूर्वी विद्यार्थ्यांनी हे लक्षात घ्या

• कागदपत्रांवरील नाव आणि अर्जातील नाव एकसारखे असावे.
• आधार कार्डशी मोबाइल क्रमांक लिंक असल्याची खात्री करा.
• बँक खाते विद्यार्थ्याच्या नावावर आणि आधारशी लिंक असणे आवश्यक असल्यास ते तपासा.
• उत्पन्न प्रमाणपत्र व जात प्रमाणपत्र वैध असावे.
• Bonafide Certificate चालू शैक्षणिक वर्षाचे असावे.
• अर्ज Submit केल्यानंतर Application Number/Receipt जतन करा.
• अंतिम तारीख जिल्हा/योजना/अर्जाच्या प्रकारानुसार बदलू शकते; त्यामुळे अधिकृत पोर्टलवरील ताजी सूचना तपासा.

महत्त्वाची सूचना

स्वाधार योजनेसाठी 2026-27 ची Renewal प्रक्रिया आणि शासकीय वसतिगृह प्रवेश प्रक्रिया यांच्यातील अंतिम तारखा वेगवेगळ्या असू शकतात. उदाहरणार्थ, काही जिल्ह्यांच्या ताज्या सूचनांमध्ये शासकीय वसतिगृहासाठी 30 सप्टेंबर 2026 पर्यंत अर्ज करणे बंधनकारक असल्याचे नमूद आहे.

त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी केवळ सोशल मीडिया पोस्टवर अवलंबून न राहता आपल्या जिल्ह्याच्या समाजकल्याण/इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाच्या ताज्या सूचनेनुसार अर्ज करावा.

महत्त्वाच्या लिंक

स्वाधार योजना:
hmasnew.mahait.org – अधिकृत अर्ज पोर्टल

MahaDBT:
MahaDBT अधिकृत पोर्टल

इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग – महाराष्ट्र:
OBC Bahujan Welfare Department

टीप: अर्जाची अंतिम तारीख व कागदपत्रांची यादी शासनाच्या ताज्या सूचनेनुसार बदलू शकते. अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत पोर्टलवरील सूचना तपासणे आवश्यक आहे.